Medresetë dhe trashëgimia islame shqiptare – qëndresa, shkatërrimi dhe mbijetesa

Fjalimi i Myftiut të Kosovës, Naim ef. Tërnava, me rastin e fillimit të Konferencës Shkencore Ndërkombëtare “Medresetë te shqiptarët – histori – trashëgimi – kontribut”

I nderuar kryeministër i Republikës së Kosovës, z. Albin Kurti,

I nderuar kryetar i Komunitetit Mysliman të Shqipërisë, Bujar ef. Spahiu,

I nderuari reisul ulema i Bashkësisë Islame të Maqedonisë së Veriut, Shaqir ef. Fetai,

I nderuar drejtor i Institutit për Hulumtime dhe Studime Islame, Sabri ef. Bajgora,

I nderuar kryetar i Kuvendit të Bashkësisë Islame të Kosovës, dr. Ajni Sinani,

I nderuar drejtor i Medresesë “Alauddin”, z. Ekrem Maqedonci,

I nderuar prodekan i Fakultetit të Studimeve Islame, dr. Lulzim Esati,

Të nderuar bashkëpunëtorë, studiues, profesorë, përfaqësues të institucioneve, mysafirë të ardhur nga të gjitha trevat e Kosovës e më gjerë,

Të nderuar të pranishëm, motra dhe vëllezër,

Është nder dhe kënaqësi e veçantë që sot, në këtë kuvend të dijes dhe të kujtesës sonë historike, t’ju uroj mirëseardhjen në Konferencën Shkencore me temën “Medresetë te shqiptarët – histori – trashëgimi – kontribut”, e organizuar nga Instituti për Hulumtime Islame pranë Bashkësisë Islame të Kosovës, së bashku me FSI-në dhe Medresenë “Alauddin”.

Historia e medreseve nëpër shekuj nuk është vetëm histori e institucioneve arsimore; është histori e dijes që i mbijetoi kohës, e besimit që i qëndroi përballë dhunës dhe e një tradite arsimore që, edhe kur iu rrënuan muret, nuk lejoi t’i shuhej drita.

Prania juaj sot, të nderuar përfaqësues të institucioneve fetare, akademike e arsimore, studiues, bashkëpunëtorë dhe mysafirë të çmuar, e në mënyrë të veçantë prania e kryeministrit të Republikës së Kosovës, z. Albin Kurti, i japin kësaj Konference një rëndësi të veçantë shkencore, institucionale dhe kombëtare.

Të nderuar të pranishëm,

Kosova dhe të gjitha trojet shqiptare gjatë periudhës së Perandorisë Osmane trashëguan një pasuri të madhe arkitekturore, si xhamitë, urat, medresetë, mejtepet, imaretet etj. Edhe pas shpalljes së pavarësisë, Kosova vazhdon të ruajë monumente historike dhe ta mbajë gjallë trashëgiminë e saj kulturore, kombëtare, historike e fetare. Ishte traditë që medresetë të ndërtoheshin pranë xhamive të mëdha ose brenda komplekseve arkitekturore, ku përfshiheshin edhe ambulanca, kuzhina për të varfrit dhe biblioteka.

Nën trysninë e një sistemi komunist që kufizonte edhe lirinë fetare dhe ushtronte kontroll të rreptë mbi institucionet islame, shumë monumente shekullore u lanë në harresë, u shkatërruan, u përvetësuan ose u tjetërsuan nga funksioni i tyre historik. Pas Luftës së Dytë Botërore, medresetë ekzistuese në Kosovë, por edhe në trevat e tjera shqiptare, u përballën me mbyllje dhe ndërprerje të veprimtarisë, duke i dhënë një goditje të rëndë vazhdimësisë së arsimit tradicional islam.

Për shqiptarët myslimanë, këto veprime përbënin një goditje të rëndë ndaj trashëgimisë fetare, kujtesës kolektive, identitetit shpirtëror dhe vlerave kombëtare. Ishte një periudhë kur pushteti i atëhershëm ushtronte kontroll të gjithanshëm mbi jetën politike, shoqërore, arsimore dhe fetare. Kjo bëhej duke cenuar institucionet që ndër shekuj kishin shërbyer si qendra të ruajtjes së besimit, dijes, historisë dhe dinjitetit kombëtar. Mbyllja e shkollave fetare, rrënimi i objekteve të kultit dhe tjetërsimi i institucioneve shekullore dëmtuan rëndë vazhdimësinë e trashëgimisë sonë historike dhe arsimore, duke cenuar të drejtën themelore të shqiptarëve për ta ruajtur, kultivuar dhe përcjellë identitetin e tyre ndër breza.

Gjatë luftës së viteve 1998–1999, Kosova përjetoi një fushatë të egër dhune, dëbimi dhe spastrimi etnik, të shoqëruar me shkatërrimin sistematik të trashëgimisë së saj historike, kulturore, arsimore dhe fetare islame. Forcat ushtarake, policore dhe paramilitare serbe, në kuadër të politikës së organizuar të dhunës dhe shkatërrimit, dogjën dhe rrënuan 218 xhami, shumë prej të cilave ishin monumente shekullore me vlera të jashtëzakonshme arkitekturore, historike, shpirtërore dhe qytetëruese. Këto shkatërrime përbënin një goditje të qëllimshme ndaj themeleve të identitetit fetar e kulturor të shqiptarëve të Kosovës dhe ndaj trashëgimisë së tyre të kultivuar ndër shekuj. Të njëjtin fat e pësuan edhe ndërtesat historike të medreseve, mejtepeve dhe institucioneve të tjera të arsimit islam, të cilat kishin shërbyer si vatra të dijes, edukimit, formimit shpirtëror dhe ruajtjes së vetëdijes kombëtare. Djegia dhe rrënimi i tyre shkaktuan dëme të pallogaritshme në trashëgiminë tonë materiale e shpirtërore, duke cenuar rëndë vazhdimësinë historike të institucioneve që, brez pas brezi, kishin ruajtur dhe përcjellë besimin, dijen, gjuhën dhe vlerat e identitetit tonë kombëtar.

Rrënimi i medreseve synonte ndërprerjen e vazhdimësisë së dijes, ndërsa djegia e arkivave synonte zhdukjen e gjurmëve të kujtesës sonë historike. Shkatërrimi i këtyre institucioneve shekullore përbënte një goditje të rëndë ndaj trashëgimisë sonë arsimore, fetare dhe kombëtare, duke cenuar themelet e identitetit dhe vazhdimësinë historike e shpirtërore të popullit tonë.

Të nderuar të pranishëm, vëllezër e motra,

Vlen të theksohet dhe të vlerësohet me mirënjohje të veçantë kontributi që Qeveria e Republikës së Kosovës po jep vitet e fundit në mbrojtjen, restaurimin dhe ruajtjen e trashëgimisë sonë historike, kulturore dhe fetare. Restaurimi i dhjetëra xhamive të vjetra, të ndërtuara gjatë shekujve XIV, XV, XVI, XVII dhe XVIII, përbën një dëshmi të rëndësishme të përgjegjësisë institucionale ndaj pasurisë sonë të përbashkët historike, fetare, kulturore e kombëtare.

Investimi në trashëgiminë kulturore, arsimore dhe fetare përbën, në thelb, investim në kujtesën historike, identitetin dhe të ardhmen e vendit tonë. Rëndësia historike dhe qytetëruese e arsimit islam në Kosovë kërkon një përkushtim më të madh, më të qëndrueshëm dhe më gjithëpërfshirës institucional. Medresetë, bibliotekat, hamamet dhe monumentet e tjera të qytetërimit islam përfaqësojnë një pasuri të çmuar të trashëgimisë sonë kombëtare, dëshmojnë vazhdimësinë shekullore të dijes, kulturës dhe besimit, si dhe mishërojnë vlerat historike, arsimore, shpirtërore dhe qytetëruese që kanë ndikuar thellësisht në formimin dhe ruajtjen e identitetit të popullit tonë.

Jam thellësisht i bindur se një shtet që respekton historinë e vet ka përgjegjësi të veçantë për mbrojtjen dhe ruajtjen e institucioneve që për shekuj me radhë kanë qenë vatra të dijes, të arsimit dhe të formimit intelektual të brezave. Në këtë kuadër, vend të veçantë zënë medresetë e periudhës osmane, të cilat përfaqësojnë një kapitull të rëndësishëm të historisë së arsimit dhe të qytetërimit në vendin tonë. Këto institucione shekullore ishin qendra të rëndësishme të arsimit fetar, të kultivimit të dijes, të zhvillimit të mendimit dhe të formimit të vlerave morale, kulturore e shpirtërore, duke dhënë një kontribut të çmuar në edukimin dhe ngritjen intelektuale të brezave të tërë gjatë periudhës së sundimit osman. Prandaj, mbrojtja, restaurimi dhe ruajtja e tyre përbëjnë një detyrim të rëndësishëm historik, kulturor dhe institucional ndaj trashëgimisë sonë arsimore dhe kombëtare.

Mbrojtja e trashëgimisë sonë historike, arsimore dhe fetare kërkon një bashkëpunim më të fuqishëm e më të qëndrueshëm ndërmjet Bashkësisë Islame të Kosovës dhe institucioneve shtetërore, të mbështetur në politika të mirëfillta, projekte strategjike afatgjata dhe përkushtim të garantuar financiar, duke respektuar njëkohësisht trashëgiminë e të gjitha bashkësive fetare. Rrënimi i një medreseje historike përbën një humbje të pariparueshme për kujtesën tonë kombëtare, historinë e arsimit dhe trashëgiminë shekullore të dijes. Ruajtja dhe restaurimi i këtyre institucioneve janë detyrim historik, përgjegjësi shtetërore dhe amanet ndaj brezave të ardhshëm. Përmes tyre mbrojmë rrënjët e arsimit tonë, vazhdimësinë e mendimit dhe vlerat e një qytetërimi që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në formimin e identitetit tonë kulturor, shpirtëror dhe kombëtar.

Medresetë, si institucione historike të arsimit dhe edukimit islam, për shekuj me radhë kanë zënë një vend të rëndësishëm në historinë arsimore, kulturore dhe shpirtërore të shqiptarëve. Në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës, ato u shndërruan në vatra të çmuara të dijes, të formimit intelektual dhe të edukimit moral e fetar të brezave. Përmes veprimtarisë së tyre, medresetë kontribuuan në përgatitjen e dijetarëve, mësuesve dhe personaliteteve që lanë gjurmë në zhvillimin e arsimit, në kultivimin e gjuhës shqipe dhe në ngritjen e vetëdijes kombëtare. Edhe gjatë pesë shekujve të sundimit osman, këto institucione luajtën rol të rëndësishëm në ruajtjen dhe përcjelljen e vlerave kulturore, shpirtërore dhe identitare të shqiptarëve. Trashëgimia e tyre përfaqëson një kapitull të çmuar të historisë së arsimit shqiptar dhe një dëshmi të qëndrueshme të kontributit të institucioneve islame në formimin intelektual, kulturor dhe kombëtar të popullit tonë.

Gjatë pesë shekujve, duke filluar me Medresenë “Gazi Mehmed Pashë”, e njohur edhe si “Medreseja e Bajraklisë” në Prizren, e cila sipas tekstit ka funksionuar nga viti 1455 deri në fillim të shekullit XX, medresetë u zhvilluan gradualisht si institucione të rëndësishme të arsimit, duke zënë një vend të veçantë në historinë e formimit intelektual, fetar dhe kulturor të shoqërisë sonë. Të themeluara dhe të mbështetura kryesisht përmes sistemit të vakëfeve, medresetë u shndërruan në qendra të organizuara të mësimdhënies, ku, krahas shkencave islame, si Kurani, tefsiri, hadithi, akaidi dhe fikhu, kultivoheshin edhe njohuri gjuhësore, logjike dhe filozofike. Medresetë në qytete si Prishtina, Prizreni, Peja, Gjakova, Gjilani, Vushtrria dhe Mitrovica kontribuuan në përgatitjen e dijetarëve, mësimdhënësve, juristëve islamë dhe kuadrove të administratës së kohës.

Rëndësia historike e medreseve qëndron në kontributin e tyre të çmuar në zhvillimin e arsimit, përcjelljen e dijes fetare, kultivimin e mendimit intelektual dhe ruajtjen e vazhdimësisë së traditës sonë arsimore e kulturore. Prandaj, historia e arsimit në Kosovë gjatë periudhës osmane mbetet e mangët pa njohjen dhe vlerësimin e merituar të rolit të këtyre institucioneve shekullore. Përkundër rrethanave të ndërlikuara historike, medresetë kontribuuan në edukimin e brezave, përgatitjen e kuadrove arsimore, zhvillimin kulturor e qytetërues dhe, në rrethana të caktuara, në ruajtjen dhe kultivimin e gjuhës shqipe. Vlerësimi i trashëgimisë së medreseve është njëkohësisht vlerësim i një kapitulli të rëndësishëm të historisë së arsimit, të qëndresës kulturore dhe të formimit të identitetit tonë kombëtar.

Të nderuar të pranishëm,

Në trajtimin shkencor të historisë së arsimit, kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar, konsideroj se është e domosdoshme të ndriçohet me objektivitet dhe përgjegjësi historike një dimension i rëndësishëm, i cili jo rrallë ka mbetur në periferi të vëmendjes akademike: kontributi i xhamive, medreseve, mejtepeve dhe institucioneve të tjera islame në ruajtjen, përcjelljen dhe kultivimin e gjuhës shqipe gjatë periudhës osmane. Këto institucione, përtej misionit të tyre themelor fetar dhe arsimor, përbënin hapësira të rëndësishme të komunikimit, edukimit dhe ndërveprimit shoqëror, ku hoxhallarët shqiptarë, përmes ligjërimit, këshillimit dhe shpjegimit të mësimeve fetare në gjuhën e popullit, pra në gjuhën shqipe, ndihmuan në ruajtjen e vazhdimësisë së shqipes në jetën e përditshme.

Megjithëse gjuhët arabe, osmane dhe perse zinin vend të rëndësishëm në traditën arsimore të medreseve përgjatë sundimit osman, komunikimi ndërmjet mësimdhënësve dhe nxënësve shqiptarë, si dhe përcjellja e njohurive fetare te besimtarët, krijonin hapësira të vazhdueshme për përdorimin, ruajtjen dhe kultivimin e gjuhës amtare – shqipes. Në këtë kontekst, xhamitë, medresetë dhe mejtepet përfaqësonin institucione të rëndësishme të jetës fetare, arsimore dhe kulturore të shqiptarëve, ku besimi, dija, gjuha dhe tradita ndërthureshin në shërbim të edukimit të brezave dhe të ruajtjes së identitetit shpirtëror e kombëtar.

Historia e gjuhës shqipe nuk mund të shkruhet në mënyrë të plotë duke anashkaluar kontributin e dijetarëve myslimanë shqiptarë, të cilët, në rrethana historike të vështira, e përdorën gjuhën e popullit si mjet të komunikimit fetar, të edukimit moral dhe të krijimtarisë intelektuale. Dëshmi domethënëse e kësaj trashëgimie është edhe letërsia shqipe me alfabet arab, e njohur si letërsia e bejtexhinjve, e cila tregon se gjuha shqipe gjeti hapësirë shprehjeje dhe krijimtarie edhe brenda mjediseve kulturore të ndikuara nga qytetërimi islam.

Prandaj, jam thellësisht i bindur se vlerësimi i këtyre institucioneve kërkon njohjen e plotë të rëndësisë së tyre fetare, arkitekturore, historike, arsimore, shoqërore dhe gjuhësore. Ruajtja e gjuhës është ruajtje e kujtesës historike të një populli, ndërsa përcjellja e dijes në gjuhën amtare përbën një kontribut të çmuar në vazhdimësinë e identitetit të tij kombëtar. Pikërisht në ndërthurjen shekullore të besimit, dijes dhe gjuhës qëndron madhështia e trashëgimisë islame shqiptare, e cila meriton të hulumtohet, të dokumentohet, të mbrohet dhe të vlerësohet me dinjitetin që i takon në historinë e popullit tonë.

Në mbarë trevat shqiptare, ndër shekuj kanë vepruar medrese dhe mejtepe të shumta, të cilat kanë qenë vatra të rëndësishme të arsimit, të edukimit fetar, të formimit intelektual dhe të kultivimit të vlerave shpirtërore, kombëtare e kulturore të popullit tonë. Në këto institucione janë arsimuar breza të tërë shqiptarësh, burra e gra, duke dhënë një kontribut të çmuar në vazhdimësinë e dijes dhe të traditës sonë. Sot, në këtë Konferencë, do të përmend vetëm disa prej emrave të medreseve, me bindjen e thellë se kjo trashëgimi e pasur historike meriton një trajtim shumë më të gjerë e më të thelluar shkencor dhe se studiuesit tanë, edhe gjatë kësaj Konference, do ta thonë fjalën e tyre, duke nxjerrë në dritë një kapitull të rëndësishëm të historisë sonë arsimore, fetare dhe kombëtare, të cilit ende nuk i është dhënë vendi që meriton.

Po përmend disa prej tyre:

Në Prishtinë: Medreseja e Pirinazit, Medreseja e Sulltan Selimit III dhe institucionet e lidhura me traditën e hershme të Medresesë “Alauddin”.

Në Prizren: Medreseja e Mehmet Pashës, Medreseja e Sinan Pashës dhe Medreseja e Emin Pashës.

Në Gjakovë dhe në qytete të tjera: Medreseja e Madhe dhe Medreseja e Vogël e Gjakovës, Medreseja Atik e Pejës dhe Medreseja Atik e Gjilanit, si dhe shumë medrese të tjera.

Të nderuar të pranishëm,

Historia e qëndresës kombëtare shqiptare dëshmon kontributin e jashtëzakonshëm dhe të pazëvendësueshëm të institucioneve arsimore islame dhe të dijetarëve shqiptarë myslimanë gjatë periudhës osmane në ruajtjen e besimit, kultivimin e gjuhës shqipe, forcimin e vetëdijes kombëtare dhe përpjekjet historike për lirinë e atdheut. Një nga dëshmitë më domethënëse të këtij angazhimi historik është edhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit e vitit 1878, në organizimin, udhëheqjen dhe veprimtarinë e së cilës morën pjesë edhe hoxhallarë, ulema dhe personalitete të formuara në traditën arsimore islame. Në një nga periudhat më vendimtare të historisë sonë kombëtare, këta dijetarë dëshmuan se përkushtimi ndaj besimit dhe përgjegjësia ndaj atdheut nuk ishin dy ideale që përjashtonin njëri-tjetrin, por dy vlera që mund të bashkëjetonin në ndërgjegjen e njeriut dhe të frymëzonin qëndresën për dinjitet, të drejta dhe liri.

Pas përfundimit të sundimit osman më 1912 dhe pas Luftërave Ballkanike, shqiptarët u përballën me një periudhë të rëndë pushtimi, shtypjeje politike, kulturore e fetare. Mohimi i të drejtave kombëtare dhe përpjekjet sistematike të pushtetit jugosllav-serb për ndryshimin e strukturës demografike dhe të identitetit kulturor të shqiptarëve në trojet e tyre, tashmë të copëtuara nga fuqitë e mëdha, përbënin pjesë të kësaj periudhe të rëndë historike.

Në këto rrethana historike, medresetë, xhamitë dhe mejtepet morën një rëndësi të jashtëzakonshme në ruajtjen e vazhdimësisë sonë arsimore, shpirtërore dhe kombëtare. Në Prishtinë, Prizren, Pejë, Gjilan, Vushtrri, Shkup, në Mal të Zi, në Luginën e Preshevës dhe në qendra të tjera shqiptare, këto institucione, për aq sa ua lejonin rrethanat e asaj kohe, u bënë vatra të dijes, të kujtesës historike, të solidaritetit shoqëror dhe të kultivimit të vetëdijes kombëtare. Përmes arsimit, predikimit dhe edukimit moral, shumë dijetarë e hoxhallarë shqiptarë e mbajtën të gjallë lidhjen ndërmjet besimit, dinjitetit njerëzor dhe dashurisë për atdheun. Ndjenja e lirisë, e kultivuar ndër breza edhe gjatë sundimit osman, mbeti e pashuar dhe u shndërrua në forcë të qëndresës kombëtare përballë pushtimit të ri.

Vlen të theksohet se nga tradita arsimore e medreseve dolën edhe mësuesit e parë të arsimit publik, të cilët kontribuuan në përhapjen e dijes, kultivimin e gjuhës shqipe dhe forcimin e ndërgjegjes kombëtare. Kështu, këto institucione lanë gjurmë të thella në historinë e qëndresës, të arsimit dhe të identitetit shqiptar.

Ky kontribut duhet parë edhe në lidhje me qëndresën e gjerë të popullit shqiptar, sepse historia e lirisë sonë nuk është vepër e një institucioni, e një shtrese shoqërore apo e një bashkësie fetare, por rezultat i përpjekjeve dhe sakrificave të përbashkëta të brezave të tërë. Brenda kësaj historie, medresetë dhe dijetarët myslimanë shqiptarë kanë vendin e tyre të merituar, si pjesëmarrës në ruajtjen e identitetit fetar e kombëtar dhe, në raste të dokumentuara, si veprimtarë të drejtpërdrejtë të lëvizjeve për liri e çlirim të vendit tonë, së bashku me UÇK-në.

Trashëgimia arsimore islame në trojet shqiptare përbën një kapitull të rëndësishëm të historisë sonë të arsimit, të qëndresës dhe të ruajtjes së identitetit kombëtar. Në këto institucione shekullore u kultivuan besimi, dija, gjuha dhe vlerat që formësuan breza të përkushtuar ndaj Zotit, popullit dhe lirisë së atdheut. Njohja, dokumentimi dhe vlerësimi i këtij kontributi përbëjnë detyrim të ndërgjegjes sonë historike dhe përgjegjësi të historiografisë shqiptare për ta pasqyruar me objektivitet, dinjitet dhe drejtësi shkencore këtë trashëgimi të çmuar kombëtare.

Në vazhdën e kësaj tradite të lavdishme të dijes, besimit dhe atdhedashurisë, një vend të veçantë dhe të merituar zë edhe Medreseja “Alauddin” në Prishtinë, me paralelet e saj në Prizren dhe Gjilan. Veçanërisht gjatë viteve 1989–1999, në një nga periudhat më të rënda të historisë sonë, kjo medrese dëshmoi se nuk ishte vetëm institucion i edukimit fetar, por edhe vatër e ndërgjegjes kombëtare, e qëndresës dhe e përkushtimit të palëkundur ndaj lirisë së Kosovës. Personeli i saj arsimor e administrativ dhe nxënësit, secili sipas mundësive dhe përgjegjësive të veta, u vunë në shërbim të atdheut, duke dhënë një kontribut të çmuar në përpjekjet për çlirimin e vendit nga sundimi shtypës serb.

Të nderuar të pranishëm,

Në ato vite të rënda, kur liria kërkonte guxim, sakrificë dhe vendosmëri, Medreseja “Alauddin” qëndroi fuqishëm në krah të popullit të vet, duke dëshmuar se besimi në Zot dhe dashuria për atdheun përbëjnë një bashkim të natyrshëm vlerash në mbrojtje të dinjitetit njerëzor, identitetit kombëtar dhe lirisë së atdheut. Për këtë kontribut historik, Medreseja meriton mirënjohjen dhe vlerësimin e përhershëm të shoqërisë shqiptare. Për vërtetësinë e asaj që po them, edhe sot, në këtë sallë, kemi shumë dëshmitarë të drejtpërdrejtë, ndër ta është edhe kryeministri i Republikës së Kosovës, z. Albin Kurti, angazhimi i të cilit në përpjekjet për lirinë e vendit lidhet edhe me veprimtaritë atdhetare të zhvilluara në mjediset e Medresesë sonë.

Sot, në këtë ditë të veçantë, kur mbajmë këtë konferencë për medresetë gjatë Perandorisë Osmane, ka rastisur që të shënojmë edhe 75-vjetorin e themelimit të Medresesë “Alauddin” në Prishtinë, andaj, më lejoni që, në emër të Bashkësisë Islame të Kosovës dhe në emrin tim personal, t’u përcjell urimet më të përzemërta nxënësve, mësimdhënësve, drejtuesve dhe të gjithë atyre që ndër breza i shërbyen këtij institucioni të çmuar. Ky 75-vjetor kurorëzon një histori të ndritur të dijes, besimit, edukimit dhe atdhedashurisë, të skalitur me përkushtim e sakrificë në shërbim të popullit dhe të atdheut. Medreseja “Alauddin” është krenaria e Bashkësisë Islame të Kosovës, por edhe e vetë Kosovës, një institucion me merita të jashtëzakonshme në historinë e arsimit dhe një vlerë e përhershme e trashëgimisë sonë kombëtare.

Me këtë bindje, ju përshëndes përzemërsisht dhe ju uroj punime të frytshme, me besimin se kjo konferencë do të japë një kontribut të çmuar shkencor në ndriçimin e së kaluarës sonë dhe do të shërbejë si thirrje e fuqishme për mbrojtjen, ruajtjen dhe vlerësimin e trashëgimisë sonë arsimore, fetare dhe qytetëruese.

Në emër të Bashkësisë Islame të Kosovës dhe në emrin tuaj, me nderim dhe përgjegjësi të lartë institucionale, e shpall të hapur këtë Konferencë!

Në fund të kësaj fjale kërkoj që ta këndojmë nga një Fatiha për shpirtin e ish-drejtorit të Medresesë, Bahri ef. Simnica.

Myftiu i Kosovës,

Naim ef. Tërnava

Prishtinë, më 28.10.2026